Auteursrecht en privacy bij stamboomonderzoek

Op het terrein van genealogie, ook wel antecedentenonderzoek of stamboomonderzoek genoemd, zijn de afspraken omtrent auteursrecht en privacy niet bepaald duidelijk. Zo nemen onderzoekers regelmatig, zonder enige toestemming of overleg, gegevens van elkaar over en worden hele foto’s en verhalen overgenomen voor het eigen werk. Niemand die echt een blijk geeft verstand te hebben van wat wel of niet mag.

Dit probleem is tevens aanwezig bij het gebruik van de meer actuelere persoonsgegevens, bijvoorbeeld de geboortedata van personen die nog in leven zijn, of de namen en andere gegevens van hen of hun kinderen. In dit artikel probeer ik het een en ander nader te verklaren.

Auteursrecht

Om een beetje houvast te creëren moeten we weten wat voor werken er voortkomen uit genealogisch onderzoek. De meest voorkomende vormen zijn een boek, een website, een databank en afwijkende vormen van gedrukte werken. Volgens artikel 10, lid 1, graad 1, Auteurswet zijn ‘boeken’ en ‘andere geschriften’ ‘werken van letterkunde, wetenschap en kunst’ waar auteursrecht op bestaat. Mede bestaat er volgens artikel 10, lid 3, Auteurswet auteursrecht op verzamelingen van werken of gegevens, die systematisch of methodisch geordend en op elektronische wijze toegankelijk zijn gemaakt auteursrecht, omdat deze werken als zelfstandige werken worden beschermd.

Nu we weten op welke werken auteursrecht rust, moeten we duidelijk hebben wat auteursrecht inhoudt. Artikel 1 van de Auteurswet omschrijft het als volgt: “Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.” Dit houdt in eenvoudig Nederlands in, dat enkel de maker van een letterkundig, wetenschappelijk of kunstzinnig werk het recht heeft om zijn of haar werk openbaar te maken of te kopiëren, uit te geven, of te vermeerderen. Hierbij stelt de wet dat er enkele uitzonderingen zijn, maar deze laten we buiten beschouwing.

Dan is het nog belangrijk om te weten wie dan precies de houder van het auteursrecht is. De wet zegt, op basis van artikel 4, lid 1, Auteurswet dat, zolang het tegendeel niet is bewezen, degene wiens naam in of op het werk staat, of degene die bij de openbaarmaking door de persoon die het werk openbaar maakt wordt genoemd maker is van het werk en tevens houder is van het auteursrecht op dat werk. Het kan voorkomen dat het werk door meerdere personen is gemaakt en uit meerdere losse werken bestaat. De wet zegt in artikel 5, lid 1 van de Auteurswet dat in dat geval degene onder wiens leiding het werk (de werken) is gemaakt de houder van het auteursrecht is (ook wel ‘maker’ genoemd) of degene die de werken heeft verzameld.

Ook is het handig om te weten wanneer men spreekt van inbreuk op het auteursrecht. Artikel 5, lid 2 van de Auteurswet zegt dat het verveelvoudigen (kopiëren, vermeerderen) of het openbaar maken door iemand die niet de maker van het werk is en die ook niet de rechten heeft om het openbaar te maken of te verveelvoudigen een inbreuk op het auteursrecht is. Onder verveelvoudiging wordt volgens artikel 13 van de Auteurswet ook verstaan het gedeeltelijk verveelvoudigen of kopiëren of het namaken in gewijzigde vorm van het werk.

Verder zegt artikel 8 van de Auteurswet dat iedere openbare instelling, stichting, vereniging en vennootschap houder is van het auteursrecht en als maker wordt gezien, wanneer zij geen naam van een maker vermeldt en ook aangeeft of laat overkomen dat het werk van haar afkomstig is. Dit geldt echter niet, wanneer bewezen wordt dat zij volgens de maker van de werken niet het recht heeft gekregen om zichzelf als maker van de betreffende werken te beschouwen.

Als laatste punt kijken we naar persoonsgegevens, dit zijn geen werken waar auteursrecht op berust volgens artikel 10 van de Auteurswet, dus betekent dit, dat iedereen deze gegevens mag hergebruiken, afgezien van de privacywetgeving die ik hierna bespreek.

Om kort te gaan rust met betrekking tot genealogie auteursrecht op voornamelijk boeken, andere geschriften, alsook databanken en gegevensverzamelingen. Hierbij geldt dat het zonder toestemming van de maker verveelvoudigen of openbaar maken van het werk een inbreuk is op het auteursrecht. Een instelling mag, mits met toestemming van de maker, het werk onder haar naam openbaar maken en ook mag in het geval er meerdere personen aan het werk hebben bijgedragen de leider of verzamelaar van de werken zich als houder van het auteursrecht beschouwen. Een inbreuk op het auteursrecht geldt dus ook het gedeeltelijk kopiëren of het namaken van het werk, in zoverre te zien valt dat het nieuwe werk grote overeenkomsten vertoont met het oude. Het kopiëren van de losse persoonsgegevens mag wel zonder toestemming, aangezien hier geen auteursrecht op berust.

Privacyrecht

Voor de privacywetgeving is heel erg belangrijk de Wet bescherming persoonsgegevens, hierna genoemd onder de naam ‘Wbp’. Artikel 1 van deze wet omschrijft persoonsgegevens als volgt: “elk gegeven betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon”, dit kan van alles inhouden waarmee een persoon kan worden onderscheiden andere personen. Een natuurlijk persoon is een drager van rechten en plichten, dus een overleden persoon is geen natuurlijk persoon, omdat hij geen drager kan zijn van rechten en plichten. Bij overleden personen spreken we dus niet van persoonsgegevens zoals in de Wbp bedoeld. Onder verwerking van persoonsgegevens verstaat de wet: “elke handeling of elk geheel van handelingen met betrekking tot persoonsgegevens, waaronder in ieder geval het verzamelen, vastleggen, ordenen, bewaren, bijwerken, wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken, verstrekken door middel van doorzending, verspreiding of enige andere vorm van terbeschikkingstelling, samenbrengen, met elkaar in verband brengen, alsmede het afschermen, uitwissen of vernietigen van gegevens”.

Artikel 6 en artikel 7 van de Wbp stellen dat persoonsgegevens in overeenstemming met de wet moeten worden verwerk voor in de wet genoemde doeleinden. In artikel 8 is sub f de enige eis van verwerking die op genealogisch onderzoek van toepassing is: de verwerking is noodzakelijk voor de behartiging van een gerechtvaardigd belang, in dit geval is de verwerking nodig voor het doen van historisch of wetenschappelijk onderzoek (bijvoorbeeld genealogisch onderzoek). Artikel 5 Wbp zegt hierop dat, indien de betrokken persoon nog geen zestien jaar oud is, of onder curatele gesteld is, zijn of haar wettelijke vertegenwoordiger toestemming moet verlenen.

Artikel 9, lid 1 Wbp zegt dat de persoonsgegevens niet verder mogen verwerkt (hergebruiken) als het niet meer verenigbaar is het met doel waarvoor de persoonsgegevens zijn verkregen. Lid 3 van hetzelfde artikel stelt dat het verder verwerken van persoonsgegevens verenigbaar is voor historische en wetenschappelijk doeleinden, zolang de verantwoordelijke (persoons die de gegevens beheert en verwerkt) ervoor zorgt dat de verdere verwerking voor een wetenschappelijk of historisch doeleinde blijft geschieden.

Tip: het niet openbaar maken van persoonsgegevens (gegevens van in leven zijnde personen) zorgt ervoor dat het wetenschappelijk of historisch doeleinde blijft gewaarborgd. Eventueel kunnen de persoonsgegevens via e-mail, in persoon of per post worden gedeeld, om gebruik voor andere doeleinden te voorkomen.

Artikel 13 Wbp stelt dat de verantwoordelijk beveiligingsmaatregelen moet nemen die ervoor zorgen dat de historische of wetenschappelijke doeleinden gewaarborgd blijven. Artikel 16 stelt dat zonder toestemming van de betrokkene de volgende persoonsgegevens niet mogen worden verwerkt: godsdienst of levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven, alsmede persoonsgegevens betreffende het lidmaatschap van een vakvereniging.

Ter samenvatting kan worden gezegd dat persoonsgegevens enkel gegevens zijn die een levend persoon van een ander levend persoon kunnen onderscheiden. Gegevens van overleden personen mogen dus wel worden verwerkt zonder toestemming, tenzij dit inbreuk maakt op de privacy van familieleden of betrokkenen van de betreffende overleden persoon. Is de betrokken persoon van wie persoonsgegevens verwerkt moeten worden jonger dan zestien of onder curatele gesteld, dan moet aan een van de wettelijke vertegenwoordigers toestemming worden gevraagd.

De verwerking van persoonsgegevens mag enkel, zolang het (historische of wetenschappelijke) doeleinde gewaarborgd blijft. Taak van de beheerder van de gegevens is hiervoor zorg te dragen. Het waarborgen van de doeleinden kan door middel van beveiliging van de persoonsgegevens en eventueel verstrekking via post, e-mail of in persoon. Ook stelt de wet dat bepaalde gegevens niet zonder toestemming mogen worden verwerkt. In conclusie kan worden gesteld dat het verwerken van gegevens , uitzonderingen daargelaten, toegestaan is, zolang het noodzakelijk is voor de behartiging van een gerechtvaardigd belang: stamboom- of genealogisch onderzoek.

Hiermee hoop ik op het gebied van genealogisch onderzoek de regels omtrent privacy en auteursrecht te hebben verduidelijkt. Zo kan men zien dat er verschillende eisen zijn voor het doen van genealogisch onderzoek, maar dat de verantwoordelijke voor het onderzoek ook tegelijk plichten met zich meedraagt en beschermt wordt op basis van het auteursrecht.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *