Frieda Grüner

Portretfoto van Frieda, 1927. Bron: mw. G.J.H.M. van Lieshout.
Portretfoto van Frieda, 1927. Bron: mw. G.J.H.M. van Lieshout.

Frieda Grüner (Maudach, 22 juni 1904 – Tilburg, 13 februari 1973) is de vierde dochter van in totaal tien kinderen van Fritz Grüner en Johanna Gärtner. Zij was spinster, fabriekwerkster en huisvrouw. ¹ ²


Geboorte en jeugd

Frieda werd op woensdag 22 juni 1904 als vierde dochter en vijfde kind van timmerman Fritz Grüner en huisvrouw Johanna Gärtner geboren in Maudach, tegenwoordig een wijk van Ludwigshafen am Rhein. Waarschijnlijk stond haar geboortehuis in de Kirchgasse in het dorp. Ze werd op 1 juli 1904 in de Rooms-Katholieke Sankt Michaelkerk in Maudach gedoopt. ¹ ³

De Sankt Michaelkerk, 2015. Bron: dhr. I. van Lieshout.

Ze groeide op met haar zes zussen en twee broers, een jonger broertje, Otto, was al vroeg overleden. In haar jeugd werkte ze wellicht ook op het land bij familie, maar ook werkte ze thuis, waarschijnlijk maakte ze kleding met een aantal gezinsleden, voornamelijk met haar moeder en zussen. ¹ ³


Economische crisis

Door de Eerste Wereldoorlog was Duitsland economisch gezien een behoorlijke puinhoop. Om toch genoeg geld te hebben drukte de Duitse overheid miljoenen bankbiljetten bij, wat leidde tot een hyperinflatie en een enorme devaluatie van het geld. Hierom besloten Frieda en haar zus Käthe hun geboorteland te verruilen voor Nederland, zodat ze hun ouders financieel konden ontlasten. ⁵

Käthe en Frieda Grüner, circa 1923. Bron: dhr. A.J. van Lieshout.

Op 22 november 1923 kwam ze met haar zus in Nederland aan, waar ze samen in de Van Hessen Kasselstraat gingen wonen. Hier woonden veel immigranten uit haar geboorteregio. Later ging ze alleen in de Vogelstraat wonen. Op 30 mei van het volgende jaar verhuisde ze naar de Laagstraat nummer 28, waar ze werkte als spinster. De jaren hierna leerde ze Jos Snoeren kennen, met wie ze in 1927 trouwde. Hij woonde bij haar in de buurt en van het een kwam het ander. ²


Huwelijk en kinderen

Frieda trouwde voor de burgerlijke stand op 31 augustus 1927 met Jos Snoeren in Tilburg. Het rooms-katholiek huwelijk vond plaats op 1 september 1927 in de parochie Heilig Hart van Jezus in Tilburg. Uit dit huwelijk werden twee kinderen geboren.

Foto Naam Geboren Overleden Bijzonderheden
Rikie 13 augustus 1928 4 april 2011 Getrouwd op 13 november 1947 met André van Lieshout.
Frits 1 november 1932 In leven Getrouwd op 1 september 1954 met Leen van de Wouw en later een relatie met Atje de Boer.
Verloving Frieda Grüner en Jos Snoeren, 1927. Bron: mw. G.J.H.M. van Lieshout.

Huishouden en gezin

Frieda met haar gezin, circa 1942. Bron: dhr. A.J. van Lieshout.

Vanaf het huwelijk had Frieda de taak om het huishouden bij te houden, dat was wel te doen met maar twee kinderen. Zelf was Frieda een sterke, maar lieve vrouw, die wel wat kon hebben. Het karakter van haar valt ook terug te zien in haar dochter Rikie. Voor haar telde iedereen mee, ging het niet goed, dan beurde ze jou op, onrechtvaardigheid werd bestreden.

Naast het huishouden ging Frieda regelmatig met het gezin naar haar Duitse familie, die op haar beurt ook weer naar Nederland kwam. Soms ging haar man Jos niet mee, hij was op sommige momenten nogal lui van karakter, alhoewel hij van het zware werk ook een beetje ziekelijk was, hij had last met ademhalen.

Frieda in haar keuken op Sinterklaasavond, 1958. Bron: dhr. A.J. van Lieshout.

Het feit dat Frieda een Duitse immigrant was, heeft wel voor wat problemen gezorgd, vooral in de communicatie. In Tilburg sprak men in die tijd geen Nederlands, maar dialect, vanzelfsprekend. Dit leerde ze dan ook van haar man en vrienden en familie, maar in combinatie met haar Duitse achtergrond werd haar taal een soort Limburgs en kon haar eigen Duitse familie haar niet verstaan, enkel haar gezin, die dan als tolk diende bij een familiebezoek.


Laatste familiebezoek

Frieda met haar man Jos, dochter Rikie en kleinzoon André, 1966. Bron: dhr. A.F.A.M. van Lieshout.
Frieda met haar man Jos, dochter Rikie en kleinzoon André, 1966. Bron: dhr. A.F.A.M. van Lieshout.

In 1972 gingen Frieda en haar kleindochter Gonny naar Duitsland voor een familiebezoek. Zoals dochter Gonny vertelde was haar oma tijdens de reis al niet zo lekker en na een maand in Duitsland heeft Frieda besloten naar Nederland terug te keren. Hier belandde ze in het ziekenhuis.

Gonny bleef nog enkele maanden van de zomervakantie van 1972 in Duitsland, hoewel ze nu niemand had om op terug te vallen, maar de Duitse familie was heel vriendelijk en zo heeft ze toch zeker nog genoten. Toen ze later in 1972 terugkeerde bleek Frieda’s gezondheid flink achteruitgegaan. Uiteindelijk overleed ze op 13 februari van het volgende jaar. Frieda werd op 16 februari 1973 op het kerkhof aan de Bredaseweg in Tilburg begraven. Haar man Jos was haar in 1972 al voorgegaan.